Los Caminos de la Cruz
Muziek voor Goede Vrijdag van Bourgondië tot Spanje

Vrijdag 20 maart 2026, Sint-Lambertuskerk Rosmalen

In 1602 gaf Géry de Ghersem, componist en luitenant van de Spaanse Koninklijke Kapel, opdracht om de koorboekenverzameling van de kapel te ontruimen. Hij beschouwde deze boeken — waarvan vele door Filips II waren geërfd van zijn vader Karel V en zijn tante Maria van Hongarije — als verouderd. Zij bewaarden het repertoire dat aan het hof werd gezongen sinds de tijd van Filips de Schone en Johanna van Castilië. Veel van deze rijk verluchte koorboeken, vervaardigd door het vermaarde Alamire-atelier, zijn helaas verloren gegaan.

Inventarissen van de collectie vermelden meer dan tweehonderd koorboeken en stemboeken, met polyfone missen, motetten, hymnen, psalmen en fabordones. Ook worden verschillende libros pasionarios genoemd — boeken gewijd aan de muziek van de Passie en de Goede Week — wat getuigt van het grote belang van dit repertoire in het leven van de kapel. Naast deze inventarissen laten gedetailleerde beschrijvingen van de kapelceremonies zien hoe de Spaanse muziekpraktijk, hoewel geworteld in de Bourgondische traditie, geleidelijk haar eigen, kenmerkende vormen aannam.

Dit programma put inspiratie uit deze bronnen en brengt muziek samen die verbonden is met de Passie en met Goede Vrijdag, de meest plechtige dag van het liturgische jaar. Het roept de devotionele praktijken op die het spirituele en ceremoniële leven van de Spaanse en Habsburgse hoven vormgaven. Opgebouwd volgens de liturgische gang van Goede Vrijdag voert het programma van klaaglijke motetten van rouw naar een polyfone toonzetting van de Passie volgens Johannes, via de plechtige verering van het kruis, en tenslotte naar de afsluitende uitingen van verdriet.

Centraal staat Sebastián de Vivanco’s Passio secundum Ioannem, een opmerkelijk en recent herontdekt voorbeeld van de Spaanse liturgische traditie, waarin het lijdensverhaal in polyfone zettingen wordt gepresenteerd. Dergelijke pasillos werden tijdens de Goede Week in heel Spanje en zijn gebieden uitgevoerd en boden een indringende muzikale meditatie op het passieverhaal. Het programma bevat daarnaast korte gregoriaanse elementen — zoals Ecce lignum crucis — die mogelijk werden versierd met eenvoudige geïmproviseerde polyfonie, geheel in overeenstemming met de gedocumenteerde praktijken van de Spaanse Koninklijke Kapel.

Dit programma roept op hoe dit repertoire op Goede Vrijdag kan hebben geklonken, zowel in de luister van de koninklijke kapellen als binnen de bredere Spaanse devotionele traditie.